Vào ngày 14 tháng 7, cổ phiếu Ericsson giảm 10% chỉ sau một đêm. CEO của hãng đã phải đưa ra cảnh báo: chi phí đầu vào đang tăng vọt, đặc biệt là từ các linh kiện bán dẫn, và áp lực này có thể kéo dài đến năm 2027. Những con số EBITDA quý 2 giảm 7% không phải là điều khiến thị trường hoảng sợ, mà chính là câu chuyện phía sau: một gã khổng lồ viễn thông đang bị siết chặt bởi một lực lượng mà họ không thể kiểm soát — sự thèm khát không đáy của AI đối với bộ nhớ băng thông cao (HBM).
Bối cảnh ở đây không đơn giản là một đợt tăng giá chu kỳ. Thị trường DRAM và NAND truyền thống đã từng có những chu kỳ bùng nổ và suy thoái. Nhưng lần này khác. Cơn sốt AI, dẫn đầu bởi các mô hình ngôn ngữ lớn và GPU của Nvidia, đã tạo ra một nhu cầu gần như vô hạn đối với HBM — một công nghệ bộ nhớ cao cấp, được đóng gói 3D phức tạp, chỉ có thể được sản xuất bởi ba ông lớn: Samsung, SK Hynix và Micron. Chính sự tập trung này đã tạo ra một điểm nghẽn mới, và Ericsson, với tư cách là một người mua chip nhớ thông thường, đang phải trả giá.
Cơ chế vận hành của câu chuyện này rất tinh vi (và đáng sợ). HBM không chỉ là một sản phẩm có lợi nhuận cao hơn nhiều so với DDR4 hay LPDDR5 thông thường; nó còn chiếm dụng một lượng lớn năng lực sản xuất tiên tiến. Để sản xuất HBM, các nhà máy DRAM phải chuyển đổi một phần đáng kể dây chuyền sản xuất từ chip nhớ thông thường sang các quy trình phức tạp hơn. Kết quả là, nguồn cung DRAM cho các thiết bị mạng, điện thoại thông minh và máy tính bị thu hẹp, trong khi nhu cầu từ AI vẫn tiếp tục tăng. Điều này đẩy giá của tất cả các loại DRAM lên cao, bất kể ứng dụng cuối cùng là gì. Các chỉ báo narrative của thị trường đã bắt đầu nhấp nháy điều gì đó từ nhiều tháng trước, nhưng Ericsson là một trong những 'nạn nhân' lớn đầu tiên thừa nhận nó một cách công khai.
Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain. Không, chúng ta không nói về các giao dịch tiền điện tử, mà là về dòng chảy năng lực sản xuất. Các nhà sản xuất chip nhớ đã báo cáo doanh thu từ HBM tăng vọt, vượt xa các dòng sản phẩm khác. Điều này có nghĩa là ưu tiên hàng đầu của họ, và do đó, phần lớn năng lực sản xuất mới, sẽ được dành cho HBM. Những con số TVL thực sự đại diện cho một sự chuyển dịch cơ cấu: Total-Addressable-Market của bộ nhớ AI đang 'ăn cắp' Total-Addressable-Market của bộ nhớ viễn thông. Và bởi vì các nhà sản xuất chip nhớ hoạt động trong một thị trường độc quyền nhóm (oligopoly), họ có thể dễ dàng tăng giá mà không sợ mất thị phần.
Góc nhìn phản trực giác ở đây là: thị trường đã sai lầm khi coi đây là một vấn đề riêng của Ericsson. Nhiều nhà phân tích vẫn đang tập trung vào nhu cầu 5G yếu hoặc cạnh tranh từ Huawei. Nhưng lõi của vấn đề không phải là nhu cầu viễn thông, mà là chi phí đầu vào. Ericsson chỉ là điểm đầu tiên trên một cây kim tự tháp công nghiệp đang bị xói mòn từ chân đế. Bất kỳ công ty nào phụ thuộc vào chip nhớ thông thường — từ các nhà sản xuất ô tô, thiết bị gia dụng thông minh, đến các công ty điện toán đám mây không chuyên về AI — đều sẽ phải đối mặt với áp lực tương tự. Họ sẽ phải chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn, hoặc tìm cách chuyển chi phí sang khách hàng, điều mà Ericsson khó có thể làm với các nhà mạng viễn thông có sức mạnh thương lượng lớn.
Lịch sử commit của các nhà sản xuất chip nhớ kể một câu chuyện khác với những gì họ nói trước công chúng. Các kế hoạch chi tiêu vốn (CapEx) của họ đang được đổ dồn vào các nhà máy HBM và các cơ sở đóng gói tiên tiến, chứ không phải vào việc mở rộng sản xuất DRAM thông thường. Vòng đời sản xuất của một nhà máy bán dẫn mới là 18-24 tháng. Điều đó giải thích tại sao các nhà phân tích của Citigroup lại nhìn thấy áp lực kéo dài đến năm 2027. Đây không phải là một cú sốc nhất thời, mà là một sự tái cấu trúc cung ứng có thời hạn.
Điều đáng buồn là các giải pháp mà Ericsson có thể nghĩ đến đều rất khó khăn. Họ có thể cố gắng ký các hợp đồng dài hạn để khóa giá, nhưng với tư cách là một người mua nhỏ, họ không có đòn bẩy. Họ có thể đẩy nhanh quá trình 'softwarization' của mạng lưới, sử dụng nhiều chip tiêu chuẩn hơn, nhưng điều này cần thời gian và đầu tư. Con đường khả thi nhất có lẽ là tích cực tham gia vào thị trường thiết bị mạng cho các trung tâm dữ liệu AI, nơi họ có thể tận dụng lợi thế về công nghệ kết nối để tạo ra doanh thu mới, thay vì chỉ đơn giản là bị động trước chi phí.
Vậy, câu hỏi đặt ra cho các nhà đầu tư là: Liệu chúng ta có đang chứng kiến sự khởi đầu của một 'cuộc thanh trừng' đối với các công ty công nghệ không có lợi thế trong cuộc đua AI? Hay Ericsson sẽ tìm được lối thoát riêng? Câu trả lời nằm ở khả năng của họ trong việc phá vỡ vòng luẩn quẩn này, nhưng với một đối thủ nặng ký như sự thèm khát bộ nhớ của AI, con đường phía trước chắc chắn sẽ rất gập ghềnh.