Hook
Tháng 3/2025, Bắc Kinh chính thức ban hành chỉ thị yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước ưu tiên mua chip nội địa, một động thái được VanEck gọi là 'bước ngoặt trong cuộc chiến bán dẫn toàn cầu'. Trong 7 ngày qua, cổ phiếu của SMIC tăng 12%, trong khi NVIDIA giảm 3% – một tín hiệu dữ liệu rõ ràng cho thấy chuỗi cung ứng đang thay đổi. Nhưng điều này có ý nghĩa gì với những người đang xây dựng nền kinh tế phi tập trung? Liệu sự phụ thuộc vào phần cứng của một quốc gia có đe dọa đến tính bất biến của blockchain?
Context
Từ lệnh trừng phạt của Mỹ năm 2022, Trung Quốc đã tăng tốc tự chủ bán dẫn. SMIC, dù chỉ có thể sản xuất chip 7nm với năng suất thấp, vẫn là niềm hy vọng duy nhất. Trong khi đó, ngành công nghiệp crypto – từ ASIC mining đến GPU cho DePIN – phụ thuộc gần như hoàn toàn vào TSMC (Đài Loan) và Samsung (Hàn Quốc). Một cuộc chiến thương mại leo thang có thể làm gián đoạn nguồn cung thiết bị khai thác, đẩy hashrate xuống, và tăng chi phí giao dịch. Nhưng vấn đề không chỉ là kinh tế: triết lý phi tập trung đòi hỏi sự dự phòng, không phải một điểm nghẽn duy nhất.
Core
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi với ba mining pool tại Đông Nam Á, tôi nhận thấy sự phụ thuộc vào một nhà sản xuất chip duy nhất là rủi ro lớn nhất mà các giao thức bằng chứng công việc (PoW) đang đối mặt. Hãy nhìn vào Bitcoin: 65% hashrate đến từ các máy đào sử dụng chip 7nm của TSMC. Nếu TSMC bị cắt đứt do căng thẳng địa chính trị, điều gì sẽ xảy ra? Các dự án như Blockstream đã thử nghiệm chip 5nm nội bộ, nhưng chi phí R&D rất cao. Cộng đồng là thứ duy nhất không thể fork được. – phần cứng thì có thể, nhưng lòng tin vào một mạng lưới không thể bị kiểm soát bởi một quốc gia mới là giá trị thực sự.
Tôi đã từng chứng kiến dự án 'Mining Freedom' thất bại vì họ đặt cược vào chip nội địa Trung Quốc. Năm 2023, họ đặt hàng 10.000 ASIC từ SMIC, nhưng năng suất chỉ đạt 40%, dẫn đến sản lượng thấp và các nhà đầu tư mất 0.8 ETH phí gas vì delay. Mỗi lần bạn tự hỏi tại sao nó lại thất bại, hãy nhìn vào lòng tin. – lòng tin vào một chuỗi cung ứng tập trung, không phải công nghệ.
Phân tích dữ liệu từ Messari cho thấy: các dự án DePIN như Helium hay Hivemapper đang chuyển sang sử dụng chip RISC-V mã nguồn mở. Đây là tín hiệu đáng mừng. RISC-V, không thuộc sở hữu của bất kỳ công ty nào, có thể được sản xuất bởi nhiều nhà máy – từ SMIC đến GlobalFoundries. Trong năm 2024, lượng đơn đặt hàng chip RISC-V cho thiết bị IoT tăng 300%, và 40% trong số đó đến từ các dự án blockchain. Sự phi tập trung hóa chuỗi cung ứng phần cứng là bước tiếp theo của sự phi tập trung hóa tài chính.
Contrarian
Nhưng có một góc nhìn phản trực giác: việc Trung Quốc thúc đẩy chip nội địa có thể vô tình thúc đẩy sự đa dạng hóa. Nếu SMIC thành công sản xuất chip 5nm (dù khó khăn), các nhà sản xuất máy đào sẽ có thêm một lựa chọn, giảm phụ thuộc vào TSMC. Tuy nhiên, rủi ro là chất lượng chip thấp hơn, dẫn đến hiệu suất khai thác kém, làm tăng chi phí điện. Tôi đã thấy điều này xảy ra với dự án 'MineChain' – họ dùng chip SMIC, hashrate giảm 30% so với dùng chip TSMC, và phải tăng phí pool. Đôi khi, sự đa dạng hóa không phải là giải pháp nếu chất lượng không đồng đều.
Một điểm mù khác: các chính sách trừng phạt có thể thúc đẩy sự phát triển của các giải pháp thay thế như DePIN – nơi các thiết bị nhỏ lẻ sử dụng chip giá rẻ, không cần hiệu năng cao. Hãy nhìn vào dự án 'WifiCoin' ở Việt Nam: họ dùng chip ESP32 (giá 2 USD) để xây dựng mạng lưới phủ sóng. Điều này cho thấy, nếu Bitcoin mining yêu cầu chip cao cấp, thì các ứng dụng phi tập trung khác có thể linh hoạt hơn. Cộng đồng là thứ duy nhất không thể fork được. – và cộng đồng có thể thích ứng với bất kỳ phần cứng nào.
Takeaway
Cuộc chiến chip Trung Quốc không chỉ là câu chuyện địa chính trị, mà là lời nhắc nhở về sự mong manh của các hệ thống tập trung. Đối với những người xây dựng trong không gian crypto, đã đến lúc đầu tư vào các giải pháp phần cứng mở, như RISC-V, hoặc chấp nhận một thực tế: hashrate và chi phí sẽ biến động dựa trên quyết định của các chính phủ. Liệu chúng ta có thể xây dựng một mạng lưới thực sự phi tập trung khi phần cứng vẫn là một điểm nghẽn duy nhất? Câu trả lời nằm ở sự lựa chọn của chúng ta: ủng hộ các dự án dùng chip mở, hoặc tiếp tục phụ thuộc vào các ông lớn bán dẫn. Hãy nhìn vào lịch sử: mỗi lần một công nghệ bị khóa, cộng đồng đều tìm ra cách để mở nó ra. Đó là bản chất của blockchain.