Canaan đốt kho Bitcoin để cứu giá cổ phiếu – Vòng xoáy tuyệt vọng hay chiến lược sinh tồn?

Có một nghịch lý mà thị trường crypto đang cố tình bỏ qua: công ty đào Bitcoin hàng đầu đang bán chính kho báu số của mình để mua lại cổ phiếu. Canaan vừa mở một van an toàn mới – cho phép ban quản lý dùng tiền từ kho dự trữ khoảng 130 triệu USD để thực hiện chương trình mua lại. Nhưng khi một công ty đốt tài sản đã nắm giữ để cứu giá cổ phiếu, điều đó nói lên điều gì về niềm tin của họ vào chính Bitcoin? Tôi nhớ năm 2017, khi tôi đầu tư 2 ETH vào ICO Golem, tôi tin rằng phi tập trung sẽ xóa bỏ trung gian. Tôi đã dịch whitepaper sang tiếng Việt, tổ chức ba buổi meetup nhỏ ở Hà Nội. Và rồi thị trường sụp đổ. Nhưng tôi vẫn giữ token vì tin vào tầm nhìn dài hạn. Canaan có lẽ cũng từng tin như vậy. Nhưng hôm nay, họ lại sẵn sàng bán Bitcoin để mua lại cổ phiếu – một hành động đi ngược lại chính câu chuyện mà ngành này đã kể suốt mười năm qua. Bối cảnh câu chuyện: Canaan – một trong những nhà sản xuất máy đào Bitcoin lớn nhất thế giới – đã nộp hồ sơ lên SEC vào ngày 4/8, thông báo rằng ban quản lý có thể dùng tiền từ việc bán tài sản số để thực hiện mua lại cổ phiếu. Chương trình này bắt đầu từ 12/12/2025 với trần 30 triệu USD trong 12 tháng. Đến 19/5, họ đã chi khoảng 2 triệu USD để mua 2,8 triệu ADS. Khoản còn lại khoảng 28 triệu USD – một con số đủ để mua gần 20% vốn hóa thị trường của công ty. Hãy nhìn vào bức tranh tài chính của Canaan. Vốn hóa thị trường của công ty chỉ khoảng 144,7 triệu USD. Trong khi đó, họ nắm giữ khoảng 130 triệu USD tài sản số – gồm 1.915 BTC và 3.952 ETH tính đến 30/6, theo báo cáo hoạt động tháng 6. Kết hợp với tiền mặt 43,5 triệu USD, tổng tài sản dễ thanh khoản đạt 173,5 triệu USD – cao hơn 19,9% so với vốn hóa thị trường. Nghĩa là thị trường đang định giá Canaan thấp hơn giá trị tài sản ròng của họ. Nhưng khoản chênh lệch này không phải là món hời. Đó là tín hiệu của sự mất lòng tin. Hãy nhìn vào bức tranh tài chính: Canaan có 43,5 triệu USD tiền mặt nhưng nợ ngắn hạn lên tới 106,4 triệu USD. Trong quý 1, lỗ gộp 22,9 triệu USD, lỗ hoạt động 54,3 triệu USD, lỗ ròng lên tới 88,7 triệu USD. Công ty đang chảy máu từng quý. Doanh thu quý 2 dự kiến chỉ 35-45 triệu USD – một con số khiêm tốn so với quy mô của một công ty từng thống trị thị trường máy đào. Điều mà hầu hết mọi người bỏ qua: Canaan đã cầm cố 905 BTC cho các khoản vay có kỳ hạn và đặt 100 BTC vào sản phẩm kỳ hạn cố định. Điều đó có nghĩa là hơn một nửa số Bitcoin của họ không thực sự 'tự do' – chúng đang bị khóa như tài sản thế chấp. Còn 3.952 ETH thì sao? Không có thông tin nào về việc chúng có đang bị cầm cố hay không. Nhưng khi bạn đã thế chấp 905 BTC, bạn không thể coi kho dự trữ của mình là 130 triệu USD thanh khoản. Đó là con số danh nghĩa, còn giá trị thực sự sẵn sàng sử dụng thì thấp hơn nhiều. Bây giờ, hãy nhìn vào khía cạnh phản trực giác. Việc mua lại cổ phiếu bằng crypto có thể là hành động tuyệt vọng, nhưng cũng có thể là chiến lược khôn ngoan. Khi thị trường định giá bạn thấp hơn tài sản ròng, mua lại cổ phiếu là cách hiệu quả nhất để gia tăng giá trị cho cổ đông. Mỗi dollar chi cho mua lại cổ phiếu tương đương với việc mua một tài sản đang chiết khấu 20%. 28 triệu USD mua lại cổ phiếu sẽ làm giảm số cổ phiếu lưu hành, và về lý thuyết, mỗi cổ phiếu còn lại sẽ đáng giá hơn. Nhưng có một cái giá phải trả. Mỗi đồng dùng để mua lại cổ phiếu là một đồng rút khỏi nguồn dự trữ vận hành. Trong khi Canaan đang cần tiền mặt để trang trải nợ ngắn hạn và duy trì hoạt động sản xuất, việc đốt 28 triệu USD crypto có thể đẩy công ty vào bờ vực. Đây là một vòng xoáy: bạn bán Bitcoin để mua cổ phiếu, giá cổ phiếu tăng nhẹ, nhưng bạn không còn Bitcoin. Và khi chu kỳ thị trường đảo chiều, bạn không có tài sản để hưởng lợi. Canaan không đơn độc trong vòng xoáy này. Các công ty đào Bitcoin khác đang bán coin để duy trì thanh khoản, trong khi những công ty khỏe hơn lại chuyển hướng sang AI. Nhưng Canaan có một đặc điểm riêng: họ vừa sản xuất máy đào, vừa tự đào. Khi nhu cầu ASIC sụp đổ, doanh thu phần cứng co lại, kho dự trữ crypto trở thành trung tâm định giá. Đó là lý do vì sao việc sử dụng crypto để mua lại cổ phiếu lại mang tính biểu tượng đến vậy. Tôi từng viết trong bài 'Bức tường ảo' về sự lừa dối trong khái niệm 'sở hữu thực sự'. Hôm nay, Canaan đang cho chúng ta một ví dụ mới: một công ty sở hữu hàng nghìn Bitcoin nhưng lại không tin vào giá trị dài hạn của nó. Họ sẵn sàng bán nó để mua lại cổ phiếu – một tài sản pháp lý do chính họ phát hành. Trong thế giới crypto, chúng ta tin rằng 'don't trust, verify'. Nhưng khi chính công ty nắm giữ tài sản lại không đủ niềm tin để giữ nó, liệu bạn có nên tin họ? Có một câu nói trong cộng đồng – 'not your keys, not your coins' – thường dành cho cá nhân. Nhưng nó áp dụng cho cả công ty. Khi Canaan bán Bitcoin để mua lại cổ phiếu, họ đang tuyên bố với thế giới rằng họ tin vào giá trị cổ phiếu hơn là tương lai của Bitcoin. Họ đang đặt cược rằng thị trường chứng khoán định giá họ đúng hơn là thị trường tiền số. Bài toán của Canaan không phải là 28 triệu USD hay 20% vốn hóa. Bài toán là sinh tồn. Với nợ ngắn hạn 106,4 triệu USD và lỗ ròng 88,7 triệu USD mỗi quý, quỹ đạo hiện tại của họ là đi về phía vực thẳm. Mua lại cổ phiếu có thể mua thêm thời gian, nhưng không thay đổi bản chất: ngành đào Bitcoin đang chuyển mình, và những công ty không thích nghi sẽ biến mất. Tôi không biết Canaan sẽ sống sót hay không. Nhưng tôi biết một điều: khi một công ty đào Bitcoin bán Bitcoin để mua cổ phiếu, đó không chỉ là một giao dịch tài chính. Đó là một lời thú nhận. Và nếu bạn đang nắm giữ cổ phiếu hoặc token của Canaan, bạn nên tự hỏi: điều gì sẽ xảy ra khi họ không còn gì để bán?